Với nghệ nhân Phạm Hồng Vinh – Vinhcoba, đặc trưng của kính nghệ thuật nằm ở mỹ học ánh sáng. Ánh sáng xuyên qua lớp màu, gặp những đường nét điêu khắc, làm hiện lên chiều sâu và sắc thái mà mỗi góc nhìn có thể đem lại một cảm nhận khác nhau. Gợi liên tưởng đến vẻ trong sáng, thanh tịnh của lưu ly trong mỹ cảm Phật giáo, chất liệu ấy trở thành nguồn cảm hứng để ông sáng tạo những chiếc đèn vừa phục vụ đời sống, vừa mang ý nghĩa văn hóa.
Từ cảm hứng nghệ thuật thế giới đến bản sắc Việt
Những dòng đèn Gallé và Tiffany đã để lại dấu ấn riêng trong nghệ thuật thủy tinh thế giới. Với Vinhcoba, sự ngưỡng mộ ấy khơi dậy khát vọng tạo dựng một dòng đèn Việt có ngôn ngữ tạo hình và kỹ thuật chế tác riêng. Đôi đèn hoa gốm Chu Đậu ra đời từ mong muốn kết nối di sản hoa văn truyền thống với khả năng biểu đạt của kính nghệ thuật Gvico.
Trên chao đèn hình nấm, những nhành hoa, đường lá mang phong cách gốm Chu Đậu được chuyển thể thành nét khắc và mảng màu trên kính. Việc chuyển thể đòi hỏi người thiết kế giữ được tinh thần của hoa văn, đồng thời tính toán cách ánh sáng đi qua từng chi tiết. Ban ngày, tác phẩm thể hiện vẻ đẹp của hình khối, màu sắc và bề mặt điêu khắc. Khi thắp sáng, những cánh hoa hiện lên rõ hơn, các lớp sáng tối tạo nhịp điệu mềm mại quanh vòm chao.
Dáng đôi cân xứng được lựa chọn để gửi gắm ý niệm về sự hòa hợp và sum vầy. Hai chiếc đèn cùng hiện diện trong một không gian như lời chúc về sự gắn bó, phù hợp với nếp sống coi trọng gia đình của người Việt.
Sự hội tụ của nhiều kỹ nghệ thủ công
Thân đèn được làm từ gỗ mít, tiện tạo dáng gợi bông lúa đang ôm đòng, mang ý nghĩa sinh sôi và mong đợi mùa màng no đủ. Hai khuyên đồng tạo hình chiếc nhẫn và đốt tre điểm nhấn trên trục thân. Phần tạo hình đòng đòng và đế gỗ được chạm, khảm trai với những nét hoa văn tứ quý dân gian. Sắc ấm của gỗ, ánh óng của đồng và vẻ chuyển màu của xà cừ bổ trợ cho phần kính, tạo nên tổng thể gần gũi mà trang trọng.
Điểm tập trung kỹ thuật nằm ở chao đèn. Từ tấm kính phẳng đường kính 430 mm, hoa văn được bố trí, điêu khắc và xử lý màu trước khi uốn thành chao vòm có đường kính hoàn thiện 390 mm. Người thợ phải kiểm soát quá trình tạo hình để chao căng tròn, cân đối, giữ được hình thái và nhịp điệu hoa văn theo thiết kế. Đây là công đoạn thể hiện sự phối hợp giữa tính toán kỹ thuật và kinh nghiệm cảm nhận vật liệu.
Phía dưới chao là lớp kính điêu khắc cường lực được người chế tác gọi là “sơ mi”. Bộ phận này che các chi tiết kỹ thuật bên trong, đồng thời phối hợp với chao tạo hiệu ứng ánh sáng màu khi nhìn từ phía dưới. Kính điêu khắc hoa văn cường lực tiếp tục được sử dụng ở đế, tạo sự thống nhất từ chân đèn đến phần chao.
Từ tác phẩm trưng bày đến vật dụng trong gia đình
Mỗi chiếc đèn có kích thước 390 × 390 × 610 mm, tương ứng dài, rộng và cao. Chao tròn rộng 390 mm kết hợp thân gỗ thanh thoát tạo tỷ lệ cân đối, thuận tiện bố trí trên tủ đầu giường, bàn trang trí hoặc bàn bên sofa.
Công năng chính của đôi đèn là chiếu sáng trang trí, tạo bầu không khí ấm áp cho phòng ngủ, phòng khách và không gian tiếp đón. Khi đặt hai bên giường, đôi đèn vừa tạo sự cân bằng cho nội thất, vừa đưa hoa văn truyền thống vào một góc sinh hoạt thân thuộc. Tác phẩm cũng có thể trở thành điểm nhấn trong biệt thự, khách sạn và khu nghỉ dưỡng hướng đến bản sắc văn hóa Việt. Ngay cả khi chưa bật sáng, đường nét điêu khắc và những chi tiết khảm trai vẫn đem lại giá trị thưởng thức.
Từ công năng ấy, đôi đèn mở ra hướng phát triển sản phẩm trang trí và quà tặng. Quà cưới, quà kỷ niệm ngày cưới, đám cưới vàng hay quà tân gia đều có thể gắn với ý nghĩa hòa hợp, bền lâu của tác phẩm. Khả năng đặt chế tác theo sắc màu, lời đề tặng và không gian sử dụng giúp tăng giá trị cá nhân hóa. Giá trị thương mại vì thế được xây dựng từ sự kết hợp giữa tính hữu dụng, dấu ấn thủ công và câu chuyện văn hóa.
Nâng giá trị vật liệu bằng sáng tạo
Một nội dung xuyên suốt trong hướng phát triển của Vinhcoba là tận dụng kính xây dựng và những phần kính dư, kính vụn phát sinh trong sản xuất. Qua lựa chọn và chế tác phù hợp, nguồn vật liệu này có thể tiếp tục tạo giá trị trong các sản phẩm mỹ thuật ứng dụng. Cách làm ấy gắn sáng tạo thủ công với tiết kiệm tài nguyên, giảm lãng phí và tư duy sản xuất tuần hoàn.
Theo thông tin từ Vinhcoba, công nghệ chế tác kính nghệ thuật của đơn vị đã được ghi nhận bằng hai Huy chương Vàng tại các cuộc thi sáng chế ở Nga và Cao Hùng, Đài Loan. Dòng đèn hoa gốm Chu Đậu đạt Giải Nhất cuộc thi sản phẩm thủ công mỹ nghệ năm 2025 do Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức. Những ghi nhận này là động lực để người làm nghề tiếp tục hoàn thiện sản phẩm, từ kỹ thuật chế tác đến khả năng ứng dụng.
Được chuẩn bị tham dự Festival Quốc tế năm 2026 tại Hoàng thành Thăng Long từ ngày 12/11, đôi đèn hoa gốm Chu Đậu mang theo mong muốn đưa di sản Việt đến gần hơn với đời sống hôm nay. Trong ánh sáng tỏa qua từng cánh hoa là cuộc gặp gỡ giữa nghề kính đương đại và những kỹ nghệ thủ công truyền thống; trong mỗi vật liệu được tận dụng là cơ hội tạo nên một giá trị mới bằng bàn tay, trí tuệ của người thợ Việt.
