“MINH nguyệt soi đường: Ca bất hủ
TUẤN tài tạc sử: Nghĩa khó quên".
Theo chiết tự Hán học, chữ Minh (明) sự kết hợp giữa Nhật và Nguyệt tượng trưng cho một trí tuệ thấu suốt, không góc khuất. Khi người nghệ sĩ được "soi đường" bởi những tư tưởng đúng đắn, dòng chủ lưu gắn bó với vận mệnh dân tộc thì có thể biến những sáng tạo nghệ thuật thành "ca bất hủ". Chữ Hủ (朽) vốn chỉ sự mục nát của gỗ theo thời gian, nhưng khi đi cùng chữ Bất (不), nó khẳng định một chân lý: chỉ có những tư tưởng thuận theo chân lý, lý tưởng cao đẹp của thời đại như đạo trời (Nguyệt) mới có thể kháng lại sự băng hoại của thời gian. Song hành với đó, chữ Tuấn (俊) đề cập đến vai trò của cá nhân tài năng (bộ Nhân). Tuy nhiên, cái "tài" chỉ thực sự được "tạc sử" khi nó gắn liền với chữ Nghĩa (義). Chiết tự chữ Nghĩa cho thấy một hình ảnh đầy tính hy sinh: cái tôi (Ngã) tự đặt mình dưới những điều tốt đẹp, thuần khiết (Dương). Ở vế đối khi chữ Tài đi đôi với Nghĩa, nó tạo nên một dấu ấn "khó quên" một sự tồn tại không nằm trên trang giấy mà bám rễ sâu trong lòng người (Tâm).
Nhạc sĩ Phạm Minh Tuấn
Soi chiếu điều đó với những sáng tác có sức sống đi cùng năm tháng của nhạc sĩ Phạm Minh Tuấn chúng ta nhận thấy, những từ trong đôi câu đối không đơn thuần là những chữ cái ghép lại để định danh một cá nhân cụ thể, mà là sự đúc kết tinh hoa về một cuộc đời tận hiến, nơi mà mỗi nốt nhạc đều mang sức nặng của lịch sử và sự thanh khiết của lý tưởng. Việc sử dụng nghệ thuật "chơi chữ" với chữ "Minh" và chữ "Tuấn" ở vị trí khởi đầu đã tạo nên một thế đối sánh hài hòa, phản ánh trọn vẹn sự phối hợp chặt chẽ giữa giá trị đạo đức và tài năng nghệ thuật khi khéo léo gắn với tên ông - Minh Tuấn.
Vế đối đầu tiên mở ra hình tượng "Minh nguyệt" vầng trăng sáng soi đường, một biểu tượng của nhãn quan chính trị kiên định và tâm hồn trong sáng giữa những năm tháng gian khổ tại chiến trường miền Đông Nam Bộ. Chính từ ánh sáng lý tưởng ấy, những bản "ca bất hủ" đã ra đời như một lẽ tự nhiên, kết tinh thành những giá trị tinh thần không thể phai mờ.
Ta tìm thấy trong đó một "Bài ca không quên" đầy khắc khoải, một sự đối thoại nội tâm giữa quá khứ bi hùng và hiện tại thanh bình, hay một "Đất nước" phổ nhạc từ thơ Tạ Hữu Yên đầy lòng biết ơn đối với sự hy sinh thầm lặng của những người mẹ. Những giai điệu của nhạc sĩ Phạm Minh Tuấn không chỉ dừng lại ở sự rung động cá nhân mà đã trở thành tiếng lòng chung của dân tộc, mang lại những thông điệp rõ ràng và sâu sắc về lòng yêu nước và trách nhiệm đối với nguồn cội.
Bước sang vế đối thứ hai, chữ "Tuấn" đại diện cho tài năng ưu tú được đặt cạnh hành động "tạc sử", khẳng định rằng âm nhạc của ông không chỉ để thưởng thức mà còn là một biên niên sử bằng âm thanh. Với bút pháp chuyên nghiệp và tư duy khoa học, ông đã dùng tài năng để khắc tạc vào thời gian hình ảnh "Dấu chân phía trước" đầy thành kính về hành trình cứu nước của Bác Hồ, hay sức sống căng tràn của "Mùa xuân từ những giếng dầu" giữa thời kỳ dựng xây đất nước. Cái "nghĩa khó quên" mà câu đối nhắc tới chính là sợi dây liên kết vô hình nhưng bền chặt giữa người nghệ sĩ với nhân dân, là tình đồng chí, nghĩa đồng bào được ông gửi gắm tinh tế qua những tác phẩm như "Khát vọng" hay "Thành phố tình yêu và nỗi nhớ".
Nhìn nhận một cách khách quan, chúng tôi đồng tình với nhiều chuyên gia, nghệ sĩ khi cho rằng, âm nhạc của nhạc sĩ Phạm Minh Tuấn là sự kết hợp hài hòa giữa yếu tố cảm xúc mãnh liệt và tính chuyên nghiệp cao độ, luôn hướng tới những giá trị tâm hồn cao đẹp hơn. Ông không chỉ viết về những gì đã qua mà còn đặt ra những câu hỏi ngược đầy chiêm nghiệm cho thế hệ mai sau về cách sống, cách cống hiến để xứng đáng với những gì cha ông đã "tạc" vào sử sách...
Đó cũng chính là quan điểm và trách nhiệm sáng tác của những nghệ sĩ chân chính, họ đã lựa chọn sứ mệnh của mình khi gắn bó máu thịt với hơi thở thời đại và vận mệnh dân tộc trong sự nghiệp giải phóng dân tộc, cũng như công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hôm nay./.
