Nhìn lại chặng đường 66 năm thiết lập quan hệ ngoại giao, lòng người không khỏi nghẹn ngào trước một chân lý lớn lao từng được Lãnh tụ Fidel Castro đúc kết trọn vẹn: "Vì Việt Nam, Cuba sẵn sàng hiến dâng cả máu của mình!". Ðiều kỳ diệu và thiêng liêng hơn hết, sự hy sinh và sẻ chia vô điều kiện ấy lại xuất phát từ một đảo quốc với quy mô dân số chưa tới 10 triệu người, một đất nước bản thân cũng đang oằn mình chống chọi với muôn vàn thiếu thốn và lệnh bao vây, cấm vận ngặt nghèo.
Lịch sử mãi khắc ghi hình ảnh vị Tổng tư lệnh Cuba hiên ngang giương cao lá cờ của Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam ngay giữa lòng vùng đất Quảng Trị vừa được giải phóng năm 1973, cùng 2 chuyến thăm lịch sử sau đó vào các năm 1995 và 2003. Trong suốt cuộc đời hoạt động của mình, ông đã có hơn 100 lần trực tiếp lên tiếng ủng hộ, bảo vệ và bênh vực Việt Nam trên các diễn đàn quốc tế lớn.
Đặc biệt, trong giai đoạn từ năm 1976 đến năm 1986, khi Việt Nam rơi vào hoàn cảnh bị quốc tế cô lập, bao vây, cấm vận, cùng lúc phải đối mặt với hai cuộc chiến tranh bảo vệ biên giới Tây Nam và bảo vệ biên giới phía Bắc bị các thế lực thù địch xuyên tạc, bóp méo trên trường quốc tế, Lãnh tụ Fidel Castro chính là người đã kiên định đứng về phía Việt Nam, dùng uy tín lớn lao của mình tại khu vực châu Mỹ Latinh, châu Phi và Phong trào Không liên kết để phá vỡ thế bao vây, cô lập, ủng hộ đưa Việt Nam chính thức gia nhập Liên hợp quốc vào năm 1977.
Không chỉ sát cánh về mặt ngoại giao, sự giúp đỡ của Cuba còn được hiện thực hóa bằng những con số, những định lượng vật chất vô cùng quý giá và toàn diện qua các thời kỳ gian khó nhất. Khi tiếng súng chiến tranh còn vang dội trên dải đất miền Trung, Cuba đã cử các kỹ sư, công nhân kỹ thuật bậc cao cùng dàn xe và máy móc làm đường hiện đại trị giá 6 triệu USD sang trực tiếp phối hợp với Trung đoàn Công binh 515 thi công đường 42 từ Bến Tắt đi Cam Lộ ở Quảng Trị và nâng cấp đường 14 đoạn từ cầu Đakrông đi A Lưới ở Thừa Thiên Huế, tạo nên những huyết mạch giao thông để tiến tới ngày toàn thắng. Tiếp đó là 5 công trình quy mô lớn với tổng trị giá khoảng 80 triệu USD được viện trợ trọn vẹn gồm Khách sạn Thắng Lợi, Bệnh viện Việt Nam - Cuba, đường Xuân Mai, Trại bò giống Ba Vì và Xí nghiệp gà Lương Mỹ. Những năm tháng ấy, từng hạt đường ngọt bùi từ 50.000 tấn đường viện trợ đều đặn mỗi năm từ 1961 đến 1975 đã tiếp thêm sức mạnh cho đồng bào ta vượt qua đói nghèo, khói lửa.
Hưởng ứng lời hiệu triệu thiêng liêng "Tất cả vì Việt Nam", hàng ngàn thanh niên ưu tú cùng các chuyên gia, kỹ sư Cuba đã không quản ngại gian khổ, tình nguyện rời xa quê hương để trực tiếp sang đất nước ta kề vai sát cánh. Họ không chỉ cùng quân dân ta lao động sản xuất, hàn gắn vết thương chiến tranh và kiến thiết lại những vùng đất điêu tàn, mà còn sát cánh bên các chiến sĩ qua hệ thống chuyên gia quân sự. Đội ngũ bác sĩ Cuba ngày đêm tận tụy chăm sóc tận tình cho các thương bệnh binh của ta trong suốt những năm tháng khói lửa.
Đến thập niên 80, giữa lúc đất nước còn muôn vàn khó khăn thiếu thốn, Cuba lại tiếp tục gửi tặng các nguồn vaccine phòng bệnh lao và sởi vô cùng quý giá. Hình bóng những mũi tiêm thuở ấy giờ đây đã hóa thành vết sẹo nhỏ in hằn trên thịt da của bao thế hệ 7X, 8X Việt Nam - một dấu ấn vật chất xúc động, một minh chứng bền bỉ của tình mẫu tử, nghĩa đồng bào vượt trùng dương.
Thế rồi, bước sang cột mốc năm 1991, khi Liên Xô và hệ thống xã hội chủ nghĩa ở Đông Âu sụp đổ, Cuba rơi vào "thời kỳ đặc biệt" với muôn vàn khủng hoảng và thiếu thốn chưa từng có. Chính trong những năm tháng gian khó ấy, đạo lý thủy chung “ăn quả nhớ người trồng cây” của dân tộc Việt Nam lại rực sáng hơn bao giờ hết. Nhớ đến nghĩa tình sâu nặng thuở trước, Việt Nam đã ngược dòng lịch sử, trở thành người anh em sát cánh chí tình, chí nghĩa để giúp đỡ Cuba. Bằng tất cả khả năng và tấm lòng của mình, Việt Nam liên tục gửi sang những chuyến hàng cứu trợ, những hạt gạo nghĩa tình để bảo đảm an ninh lương thực, đồng thời chia sẻ những kinh nghiệm quý báu từ công cuộc Đổi mới, hỗ trợ Cuba phát triển sản xuất lương thực, thủy sản và các lĩnh vực thiết yếu khác.
Qua các dịp hội kiến trọng thể, Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhiều lần khẳng định mạnh mẽ rằng: "Đoàn kết với Cuba xuất phát từ trái tim và trong suy nghĩ của mỗi người Việt Nam". Sự hỗ trợ và chia sẻ của Việt Nam dành cho Cuba không đơn thuần là trách nhiệm quốc tế, mà chính là nhịp đập từ sâu thẳm trái tim của triệu triệu người dân đất Việt hướng về đảo quốc anh em.
Điểm chạm cảm xúc ấy càng được khắc họa rõ nét vào thời điểm đại dịch COVID-19 diễn biến vô cùng căng go và hiểm nghèo nhất. Giữa lúc toàn cầu rơi vào cảnh thiếu thốn trầm trọng, Cuba dù đang chịu đựng muôn vàn khó khăn chồng chất do lệnh cấm vận đã quyết định chia sẻ và viện trợ những liều vaccine COVID-19 quý giá cùng công nghệ sản xuất cho Việt Nam; và đổi lại, nhân dân ta cũng luôn sẵn sàng dành cho đảo quốc ấy sự sẻ chia thiết thực nhất về vật chất lẫn tinh thần.
Hành động cao cả ấy đã khắc họa trọn vẹn chân lý về một tình bạn lớn lao vượt qua mọi không gian, thời gian và thử thách của lịch sử. Những trang tư liệu vô giá ấy được giới thiệu đầy xúc động trong cuốn sách “Fidel Castro Ruz - Cuba trong trái tim nhân dân Việt Nam” của tác giả Vương Xuân Nguyên do NXB Chính trị quốc gia Sự thật ấn hành đúng dịp kỷ niệm 100 năm Ngày sinh của Tổng tư lệnh Fidel Castro (13/8/1926 - 13/8/2026), để lại trong lòng người đọc niềm xúc động khôn nguôi và lòng biết ơn sâu sắc về một tình đoàn kết thủy chung, trong sáng hiếm có trong lịch sử nhân loại.
