Hành trình của văn hóa Việt Nam bắt đầu từ chiều sâu của lịch sử, nơi mỗi tấc đất, mỗi điệu dân ca đều mang trong mình "mã gene" của sự sinh tồn và sáng tạo qua hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước. Giáo sư Đào Duy Anh, người đặt nền móng cho nghiên cứu văn hóa hiện đại, đã khái quát trong cuốn Việt Nam văn hóa sử cương (1938) rằng: "Văn hóa là bao nhiêu những hoạt động của loài người sinh hoạt chung về phương diện kinh tế, về phương diện chính trị, về phương diện xã hội cùng là về phương diện trí thức và đạo đức, tóm lại là tất cả những gì thuộc về sinh hoạt của loài người thì gọi là văn hóa".
Cách tiếp cận này cho thấy văn hóa không đứng ngoài sự phát triển mà chính là hơi thở của mọi hoạt động xã hội. Khi Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định tại Hội nghị Văn hóa toàn quốc 1946 rằng "Văn hóa soi đường cho quốc dân đi", Người đã xác lập vị thế dẫn dắt của văn hóa đối với sự nghiệp giải phóng và kiến thiết nước nhà. Cho đến hôm nay, lời căn dặn của cố Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng tại Hội nghị Văn hóa toàn quốc 2021: "Văn hóa là bản sắc của dân tộc, văn hóa còn thì dân tộc còn, văn hóa mất thì dân tộc mất" vẫn là lời hiệu triệu tinh thần mạnh mẽ nhất, nhắc nhở chúng ta rằng bản sắc chính là cái gốc để dân tộc vươn vai đứng dậy trong kỷ nguyên mới.
Văn hóa và kinh tế: Mối quan hệ biện chứng trong hệ sinh thái phát triển
Trong tư duy mới của Đảng, văn hóa không còn được coi là lĩnh vực "tiêu tiền" mà là một nguồn lực "sinh tiền" bền vững, đóng vai trò điều tiết sự phát triển. Dự thảo Báo cáo chính trị Đại hội XIV của Đảng xác lập một vị thế chưa từng có khi yêu cầu phát triển văn hóa phải ngang tầm với chính trị và kinh tế, khẳng định: “Văn hoá, con người là nền tảng, nguồn lực, sức mạnh nội sinh và là động lực to lớn, hệ điều tiết sự phát triển xã hội bền vững”. Đây là sự cụ thể hóa mối quan hệ hữu cơ: văn hóa định hình đạo đức kinh doanh và trách nhiệm xã hội, trong khi kinh tế cung cấp nguồn lực để bảo tồn giá trị di sản. Sự phát triển kinh tế nếu thiếu hụt nền tảng văn hóa sẽ dễ rơi vào khủng hoảng giá trị, dẫn đến sự xuống cấp về đạo đức và các tệ nạn xã hội. Ngược lại, khi văn hóa thấm sâu vào các hoạt động kinh tế, nó tạo ra những giá trị gia tăng khác biệt, giúp thương hiệu quốc gia có sức cạnh tranh vượt trội. Điều này đã được Nghị quyết số 33-NQ/TW (Khóa XI) nhấn mạnh là xây dựng nền văn hóa "thống nhất trong đa dạng", tạo nền tảng vững chắc để phát triển xã hội.
Công nghiệp văn hóa: "Mỏ vàng" chiến lược của quốc gia hiện đại
Định hướng phát triển công nghiệp văn hóa chính là bước đột phá để văn hóa thực sự trở thành động lực kinh tế trực tiếp như mục tiêu mà Chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030 đã đề ra. Đảng ta xác định mục tiêu đầy tham vọng khi phấn đấu đưa các ngành công nghiệp văn hóa đóng góp khoảng 7% vào GDP vào năm 2030. Hiện nay, với sự tăng trưởng mạnh mẽ của điện ảnh, du lịch văn hóa và nghệ thuật biểu diễn, ngành này đang dần khẳng định vị thế. Những con số về sự tăng trưởng khách du lịch quốc tế đến các di sản thế giới tại Việt Nam minh chứng rằng: khi đóng góp của công nghiệp văn hóa tăng lên, nó đồng thời tạo ra hàng triệu việc làm và thúc đẩy các ngành dịch vụ phụ trợ. Đây chính là cách Việt Nam "xuất khẩu" bản sắc, biến những giá trị ngàn năm thành sức mạnh mềm có sức lan tỏa toàn cầu, đúng như lời Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhấn mạnh trong bài phát biểu tại Lễ kỷ niệm 80 năm Ngày thành lập Ngành Văn hóa: “Văn hóa xây nên dáng hình dân tộc... là ngọn đuốc soi đường cho mọi thắng lợi”.
Thể chế hóa và số hóa: Khơi thông dòng chảy nguồn lực nội sinh
Để hiện thực hóa khát vọng kỷ nguyên mới, Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị ngày 07/01/2026 đã vạch ra lộ trình thể chế hóa các giá trị văn hóa thành chính sách cụ thể. Những "điểm nghẽn" về pháp lý trong việc thu hút đầu tư tư nhân vào văn hóa hay bảo vệ bản quyền trên không gian mạng đang được tháo gỡ theo phương châm mà Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nguyễn Văn Hùng đã nêu: “Văn hóa là nền tảng - Thông tin là mạch dẫn - Thể thao là sức mạnh - Du lịch là nhịp cầu kết nối”. Chuyển đổi số không chỉ là công cụ mà còn là môi trường mới để văn hóa Việt Nam "tự sự" với thế giới. Việc số hóa các di sản ngàn năm giúp chúng sống lại trong các sản phẩm giải trí, tạo ra nền kinh tế sáng tạo không giới hạn. Đây chính là sự chuẩn bị nghiêm túc về hạ tầng và nhân lực để văn hóa thực sự là "trụ cột" trong ba đột phá chiến lược mà Dự thảo Đại hội XIV hướng tới.
Kết luận: Khi bản sắc trở thành động lực tự cường
Nhìn lại hành trình từ những trang sử dựng nước ngàn năm đến tầm nhìn Đại hội XIV, chúng ta thấy một sự nhất quán kỳ diệu trong tư duy của Đảng: Lấy văn hóa làm gốc, lấy con người làm tâm. Trong kỷ nguyên vươn mình, văn hóa Việt Nam không chỉ là niềm tự hào để lưu giữ mà đã trở thành năng lượng để bứt phá. Khi bản sắc dân tộc hòa quyện cùng tư duy kinh tế hiện đại, văn hóa sẽ trở thành hệ điều tiết thông minh, giúp đất nước phát triển nhanh nhưng không mất gốc, giàu có nhưng vẫn đầy nhân văn. Đó không chỉ là lời giải cho bài toán tăng trưởng bền vững mà còn là cách để dân tộc Việt Nam tự tin khẳng định phẩm cách quốc gia trên bản đồ văn minh nhân loại. Kỷ nguyên mới đang mời gọi, và văn hóa chính là ngọn đuốc dẫn dắt chúng ta đi tới tương lai phồn vinh, hạnh phúc và trường tồn cùng thời gian.
