Số liệu thực chứng về sự nghiệp chiến đấu của Nguyễn Văn Bảy là một bảng vàng thành tích khiến bất cứ chuyên gia quân sự nào cũng phải kinh ngạc. Trong suốt giai đoạn từ năm 1965 đến năm 1967, ông đã trực tiếp tham gia 13 trận không chiến, một con số kỷ lục đối với một phi công tiêm kích trong điều kiện chiến tranh ác liệt. Kết quả của những lần xuất kích ấy là 7 chiếc máy bay Mỹ bị bắn hạ, bao gồm 2 chiếc Thần sấm F-105 và 5 chiếc Con ma F-4. Đáng chú ý hơn cả, trong tất cả các trận đánh này, chiếc máy bay của ông chưa bao giờ bị trúng đạn đến mức phải nhảy dù hay bị bắn rơi. Điều này chứng minh cho một nhãn quan chiến thuật cực kỳ sắc bén và khả năng làm chủ khí tài ở mức thượng thừa của người chiến sĩ cách mạng.
Sự quan tâm và nhận định của Chủ tịch Hồ Chí Minh dành cho Nguyễn Văn Bảy chính là minh chứng cho tầm vóc của người anh hùng này. Bác Hồ từng nhận xét rằng Nguyễn Văn Bảy là một phi công có gan lỳ, mưu trí và rất sáng tạo. Bác đặc biệt ấn tượng với việc một người con miền Nam tập kết, xuất thân từ nông dân, học vấn chỉ mới hết lớp 3 khi đi bộ đội mà có thể điều khiển thành thục một loại vũ khí hiện đại bậc nhất lúc bấy giờ. Khi ông bắn rơi chiếc máy bay thứ 7, Bác Hồ đã khen ngợi rằng Bảy là người con miền Nam anh hùng, đánh giỏi, thắng lớn nhưng không được chủ quan. Chính sự nhắc nhở ân cần của Người đã giúp ông luôn giữ được cái đầu lạnh và sự khiêm nhường ngay cả khi đang đứng trên đỉnh cao của vinh quang.
Nhiều người thường thắc mắc tại sao sau khi bắn rơi 7 máy bay Mỹ, khi đang ở độ chín của sự nghiệp và bản lĩnh chiến đấu, Nguyễn Văn Bảy lại được lệnh rút về công tác huấn luyện và chỉ huy. Thực tế, đây là một quyết định mang tầm chiến lược của Đảng và Bác Hồ. Vào năm 1967, khi lực lượng phi công của ta còn rất mỏng, việc bảo vệ những hạt giống đỏ như Nguyễn Văn Bảy là nhiệm vụ tối quan trọng. Bác Hồ từng chỉ thị rằng chúng ta cần giữ lại những phi công giàu kinh nghiệm nhất để làm công tác truyền thụ, đào tạo lớp trẻ. Việc rút ông về hậu phương không phải là sự dừng lại, mà là để ông nhân bản bản lĩnh Nguyễn Văn Bảy cho hàng trăm phi công khác. Ông được cử đi học tại Học viện Không quân Giám đốc để sau này đảm nhận những trọng trách lớn hơn như Trung đoàn trưởng Trung đoàn 937, rồi Phó Tham mưu trưởng Quân chủng Không quân, góp phần xây dựng lực lượng không quân hiện đại, đủ sức bảo vệ chủ quyền vùng trời trong bối cảnh hiện nay.
Bổ sung thêm vào kho tàng tư liệu đa chiều, cần nhắc đến việc các nhà nghiên cứu quốc tế thường giải mã sức mạnh của Nguyễn Văn Bảy qua khái niệm không gian văn hóa Việt. Họ cho rằng lối đánh của ông là sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa kỹ thuật hàng không hiện đại và tư duy phòng thủ tích cực của dân tộc Việt Nam. Một phi công Mỹ từng bị ông bắn rơi đã thừa nhận trong các tư liệu giải mật rằng, sự nguy hiểm của Nguyễn Văn Bảy nằm ở chỗ ông luôn xuất hiện ở những vị trí mà các quy luật hàng không thông thường cho là không thể. Sự biến ảo đó không đến từ máy móc, mà đến từ một bản lĩnh thép được tôi rèn qua những thử thách khắc nghiệt nhất. Điều này lý giải tại sao bạn bè quốc tế không chỉ ngưỡng mộ thành tích, mà còn kính trọng trí tuệ chiến thuật độc đáo của ông.
Những phát biểu trực tiếp của Anh hùng Nguyễn Văn Bảy trong các buổi giao lưu và tư liệu lịch sử đã phác họa rõ nét tư duy thực tiễn và lòng yêu nước của ông. Khi nói về bí quyết chiến thắng, ông thường chia sẻ một cách giản dị rằng: “Tôi đánh máy bay Mỹ như cách tôi bắt cá trên đồng, phải kiên nhẫn, chờ nó vào đúng tầm ngắm mới bóp cò, không được vội vàng”. Ông cũng từng bộc bạch về tinh thần quyết tử cho Tổ quốc rằng lúc lên trời, trong đầu tôi không có khái niệm sợ chết, chỉ có khái niệm làm sao bắn trúng nó để nó không còn ném bom giết hại đồng bào mình được nữa. Những lời nói mộc mạc ấy ẩn chứa một triết lý chiến tranh nhân dân sâu sắc, nơi mà sức mạnh không đến từ thông số kỹ thuật của vũ khí mà đến từ chính nghĩa và tình yêu quê hương cháy bỏng.
Nhìn lại sự ngưỡng mộ của bạn bè quốc tế dành cho ông, chúng ta thấy rõ một sự giải mã đa chiều. Tại sao một phi công Mỹ như Charlie Plumb, sau hàng chục năm, vẫn muốn sang Việt Nam chỉ để được gặp và bắt tay Nguyễn Văn Bảy? Đó là bởi họ ngưỡng mộ một nghệ sĩ không chiến đã biến những điều không thể thành có thể. Các tài liệu quốc tế ghi nhận lối bay của ông là sự kết hợp giữa sự liều lĩnh có tính toán và một khả năng làm chủ không gian phi thường. Trong những cuộc gặp gỡ sau chiến tranh, ông Bảy thường nói với các cựu phi công Mỹ rằng ngày xưa chúng ta ở hai đầu chiến tuyến, vì nghĩa vụ với quốc gia mình mà phải đối đầu, bây giờ hòa bình rồi, chúng ta là bạn, hãy cùng nhau uống ly trà, chén rượu để thấy đời vẫn đẹp. Phát ngôn này đã xóa tan mọi rào cản, biến một đối thủ đáng sợ trở thành một người bạn đáng kính trong mắt cộng đồng quốc tế.
Trong bối cảnh hiện nay, bài học từ cuộc đời Anh hùng Nguyễn Văn Bảy vẫn vẹn nguyên giá trị. Đó là bài học về việc không ngừng tự học, tự rèn luyện để vượt qua những giới hạn của bản thân. Đó là bài học về sự trung thành tuyệt đối với lý tưởng và sự khiêm nhường, giản dị khi đã hoàn thành sứ mệnh. Việc tri ân ông nhân kỷ niệm 51 năm ngày thống nhất đất nước cũng là lời nhắc nhở cho thế hệ trẻ về trách nhiệm gìn giữ hòa bình và chủ quyền quốc gia. Chúng ta không chỉ tôn vinh những chiến công oanh liệt mà còn phải học tập ở ông cách sống, cách đối nhân xử thế và tinh thần vượt khó. Đại tá Nguyễn Văn Bảy là một huyền thoại được dệt nên từ những con số bảy định mệnh, nhưng trên hết, ông là một biểu tượng của trí tuệ và tâm hồn Việt Nam:
Nguyễn tráng Văn hùng Bảy rạng danh,
Trời xanh mây trắng dệt lũy thành.
MiG xưa xuất kích xoay vần gió,
Giặc Mỹ kinh hồn khiếp bại binh.
Bác tặng huy chương ngời phẩm đức,
Đời lưu sử sách vững tâm linh.
Sen hồng rực thắm vườn quê cũ,
Một kiếp anh hào trọn nghĩa tình.
