Sinh ra trong một gia đình có nền tảng dân gian, từ nhỏ bà đã được nghe và hát theo những làn điệu Chèo, Xẩm qua lời ru, tiếng hát của bà ngoại và mẹ. Những trải nghiệm ban đầu này đã hình thành ở bà tình yêu với âm nhạc truyền thống. Tuy nhiên, con đường nghề nghiệp của bà không bắt đầu trong lĩnh vực nghệ thuật. Hơn 20 năm công tác trong ngành bưu chính viễn thông, bà vừa hoàn thành tốt nhiệm vụ chuyên môn, vừa là hạt nhân văn nghệ, tích cực tham gia phong trào văn hóa quần chúng tại đơn vị.
Năm 2008 được xem là mốc quan trọng khi nghệ nhân Tạ Hạnh bắt đầu dành thời gian và tâm huyết để tìm hiểu, học tập và thực hành nghệ thuật hát Xẩm một cách bài bản. Bà may mắn được tiếp cận và học hỏi từ các nghệ sĩ, nghệ nhân có uy tín như cố nhạc sĩ Thao Giang, cố NSƯT Hồng Thái và đặc biệt là NSND Xuân Hoạch. Quá trình học tập không chỉ diễn ra trong không gian lớp học, mà còn gắn với thực hành biểu diễn tại các đình, đền, lễ hội, không gian văn hóa cộng đồng - môi trường diễn xướng truyền thống của Xẩm.
Từ thực tiễn đó, nghệ nhân Tạ Hạnh nhận thức rõ ràng bảo tồn Xẩm không thể tách rời đời sống xã hội. Xẩm chỉ có sức sống khi được cất lên trước công chúng, khi người nghe còn quan tâm và người thực hành còn gắn bó.
Năm 2015 bà được bổ nhiệm vào vị trí phó chủ nhiệm CLB nghệ thuật truyền thống unesco Hà Nội (sau này là CLB ca nhạc truyền thống unesco Hà Nội). Năm 2019, bà giữ vai trò Chủ nhiệm CLB ca nhạc truyền thống unesco Hà Nội trực tiếp điều hành, chủ trì tổ chức các hoạt động của CLB. Hiện nay, nghệ nhân Tạ Hạnh đang giữ chức vụ Giám đốc Trung tâm Nghệ thuật truyền thống UNESCO, đồng thời giữ vai trò Chủ nhiệm Câu lạc bộ Nghệ thuật hát Xẩm thành phố Hà Nội. Ở các cương vị này, bà trực tiếp tham gia tổ chức hoạt động chuyên môn, xây dựng chương trình biểu diễn, truyền dạy và kết nối nghệ nhân, hội viên nhằm bảo tồn, phát huy giá trị nghệ thuật hát Xẩm trong đời sống đương đại.
Truyền dạy và xây dựng lực lượng kế cận cho nghệ thuật hát Xẩm
Một trong những đóng góp nổi bật của nghệ nhân Tạ Hạnh là công tác truyền dạy. Trong nhiều năm qua, bà đã chủ trì và phối hợp tổ chức nhiều lớp học hát Xẩm tại Hà Nội với các hình thức linh hoạt, phù hợp với điều kiện thực tế. Địa điểm truyền dạy trải rộng từ nhà riêng, đình Bích Câu, đình Giảng Võ, rạp Kim Đồng đến các khu đô thị như Việt Hưng, Ecopark.
Nội dung truyền dạy không chỉ tập trung vào kỹ thuật hát, gõ phách, mà còn chú trọng phương pháp biểu đạt, cách phát âm, nhả chữ và hiểu biết về giá trị văn hóa, lịch sử của Xẩm. Đặc biệt, nghệ nhân Tạ Hạnh dành nhiều ưu tiên cho thế hệ trẻ, coi đây là lực lượng kế cận có vai trò quyết định đối với sự tồn tại lâu dài của di sản.
Trong số hàng trăm học viên từng được bà trực tiếp hoặc phối hợp truyền dạy, nhiều trường hợp đã để lại dấu ấn rõ nét. Tiêu biểu là học viên nhỏ tuổi Nguyễn Ngọc Minh Nhi - người đã giành Huy chương Vàng tại cuộc thi Yoshine Music Festival 2024 với tiết mục Xẩm Hà Nội 36 phố phường. Thành công này không chỉ cho thấy năng lực của học viên, mà còn phản ánh hiệu quả của quá trình truyền dạy có hệ thống, kiên trì và bài bản.
Bên cạnh đó, nghệ nhân Tạ Hạnh còn tham gia truyền dạy cho các đối tượng đặc thù như học sinh khiếm thị, giáo viên âm nhạc, người lao động trong các ngành nghề khác nhau. Các lớp học Xẩm vì thế trở thành không gian sinh hoạt văn hóa cộng đồng, góp phần lan tỏa giá trị di sản đến nhiều tầng lớp xã hội.
Đáng chú ý, bà cũng tích cực giới thiệu Xẩm tới người nước ngoài thông qua các hoạt động trải nghiệm, giao lưu văn hóa. Qua đó, Xẩm không chỉ được nhìn nhận như một loại hình âm nhạc dân gian, mà còn là phương tiện giới thiệu bản sắc văn hóa Việt Nam tới bạn bè quốc tế.
Đưa nghệ thuật hát Xẩm vào không gian đương đại và hoạt động giao lưu quốc tế
Song song với truyền dạy, nghệ nhân Tạ Hạnh là người tích cực tổ chức và tham gia các hoạt động biểu diễn, quảng bá Xẩm trong nhiều không gian khác nhau. Bà cho rằng, việc đưa Xẩm ra khỏi phạm vi sân khấu truyền thống để tiếp cận công chúng mới là yêu cầu tất yếu trong bối cảnh hiện nay.
Một trong những hoạt động được đánh giá cao là việc biểu diễn Xẩm tại Cảng Hàng không quốc tế Nội Bài trong khuôn khổ Tuần lễ văn hóa “Hương sắc Hà Nội”. Việc đưa Xẩm vào không gian sân bay - nơi có đông đảo du khách quốc tế đã tạo điều kiện để di sản tiếp cận trực tiếp với bạn bè năm châu, góp phần quảng bá hình ảnh văn hóa Việt Nam.
Ngoài ra, nghệ nhân Tạ Hạnh còn duy trì biểu diễn định kỳ tại không gian đi bộ phố cổ Hà Nội, đặc biệt là sân khấu 64 Mã Mây. Đây là địa điểm thu hút đông đảo khách du lịch trong và ngoài nước, tạo môi trường thuận lợi cho việc giới thiệu Xẩm trong bối cảnh sinh hoạt văn hóa đô thị.
Bà còn tham gia nhiều sự kiện văn hóa lớn như Festival Huế, các chương trình giao lưu của UNESCO, hội nghị quốc tế. Với tư duy sáng tạo, nghệ nhân Tạ Hạnh đã biên tập, dàn dựng một số tiết mục Xẩm mang hơi thở đương đại nhưng vẫn giữ được cấu trúc, làn điệu truyền thống, tiêu biểu là tiết mục Xẩm Đoàn tiếp viên Hàng không Việt Nam - tác phẩm đã được ghi nhận tại các cuộc thi, liên hoan.
Bên cạnh hoạt động biểu diễn, bà hiện đang xây dựng một thư viện tư liệu cá nhân về Xẩm, bao gồm các bài Xẩm cổ và mới, bản ghi âm, văn bản sưu tầm. Đây được xem là nguồn tư liệu quan trọng phục vụ công tác nghiên cứu, truyền dạy và bảo tồn di sản trong tương lai.
Với quá trình gắn bó lâu dài, liên tục và những đóng góp cụ thể, nghệ nhân Tạ Hạnh đã và đang góp phần quan trọng vào việc giữ gìn, phát huy giá trị nghệ thuật hát Xẩm trong đời sống đương đại. Những nỗ lực của bà cho thấy vai trò không thể thay thế của nghệ nhân trong công tác bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể từ thực hành, truyền dạy đến quảng bá và hội nhập quốc tế.
