Ngay sau chuyến thăm lịch sử của Chủ tịch Fidel Castro tới vùng giải phóng miền Nam Việt Nam vào tháng 9 năm 1973, Chính phủ Cuba đã quyết định hỗ trợ xây dựng năm công trình kinh tế, phúc lợi tiêu biểu cho Việt Nam. Trong số đó, Bệnh viện Hữu nghị Việt Nam - Cuba tại Đồng Hới đứng sừng sững như một minh chứng sống động nhất cho tinh thần hào hiệp, một món quà vô giá mà vị lãnh tụ vĩ đại và nhân dân Cuba dành tặng riêng cho mảnh đất tuyến lửa miền Trung nhằm xoa dịu nỗi đau chiến tranh, đặt nền móng cho sự nghiệp chăm sóc sức khỏe nhân dân bền vững.
Kỳ tích trên công trường tuyến lửa và dấu ấn kiến trúc Mỹ Latinh
Quá trình hiện thực hóa món quà của Fidel là một cuộc hành trình đầy gian khổ nhưng tràn ngập niềm tin. Lễ khởi công xây dựng bệnh viện diễn ra vào hồi 8 giờ 45 phút ngày 19/5/1974, một ngày kỷ niệm sinh nhật Bác Hồ đầy ý nghĩa. Từ năm 1974, những chuyến tàu chở vật liệu xây dựng, máy móc y tế và đặc biệt là hàng trăm chuyên gia, kỹ sư, công nhân Cuba đã vượt đại dương sang Việt Nam. Trong thời điểm đất nước ta còn nghèo nàn, giao thông bị tàn phá nặng nề, việc vận chuyển hàng vạn tấn thiết bị từ cảng Hải Phòng vào Đồng Hới là một kỳ tích.
Những người bạn Cuba không quản ngại gian khổ, làm việc dưới cái nắng cháy da của miền Trung và trong điều kiện sinh hoạt vô cùng thiếu thốn để đặt những viên gạch đầu tiên. Họ coi việc xây dựng bệnh viện như đang xây dựng ngôi nhà cho chính người thân của mình. Sự hiện diện của các kỹ sư Cuba trên công trường đã trở thành biểu tượng của hy vọng, tiếp thêm động lực cho quân và dân Quảng Bình trong công cuộc kiến thiết lại quê hương sau những năm tháng bị bom cày đạn xới.
Sau 7 năm miệt mài xây dựng với biết bao công sức, trí tuệ và mồ hôi của cán bộ, nhân dân hai nước, ngày 9 tháng 9 năm 1981, bệnh viện chính thức khánh thành. Đây là sự kiện trọng đại không chỉ đối với Quảng Bình mà đối với cả ngành y tế Việt Nam thời bấy giờ. Với quy mô ban đầu 462 giường bệnh và 26 khoa phòng, bệnh viện được trang bị những thiết bị y tế đồng bộ và tiên tiến nhất Cuba có được.
Kiến trúc của bệnh viện mang đậm dấu ấn Mỹ Latinh với những khối nhà thấp tầng, hành lang rộng mở, thiết kế khoa học để đón gió và ánh sáng tự nhiên, tạo ra một môi trường điều trị nhân văn, khác hẳn với mô hình bệnh viện truyền thống tại Việt Nam lúc bấy giờ. Những bức tường sơn trắng, những ô cửa kính rộng lớn nhìn ra khuôn viên xanh mát đã trở thành hình ảnh quen thuộc, là niềm tự hào của mỗi người dân Đồng Hới.
Sự kết nối chuyên môn và tâm hồn giữa hai nửa bán cầu
Xuyên suốt những thập kỷ qua, Bệnh viện Hữu nghị Việt Nam - Cuba Đồng Hới hoàn thành xuất sắc sứ mệnh của mình. Trong những năm tháng đầu tiên, Chính phủ Cuba không chỉ tặng công trình mà còn cử nhiều bác sĩ, chuyên gia y tế trình độ cao sang trực tiếp đào tạo, chuyển giao kỹ thuật. Nhiều cán bộ y tế của bệnh viện cũng đã được gửi sang học tập tại hòn đảo tự do Cuba. Các bác sĩ Cuba mang đến kiến thức chuyên môn cùng phong cách làm việc tận tụy, xem bệnh nhân như người nhà.
Tình cảm ấy thấm sâu vào huyết quản của các thế hệ y bác sĩ Việt Nam tại đây. Họ học tập không chỉ về kỹ thuật y khoa mà còn về đạo đức nghề nghiệp, sự vô tư trong phục vụ nhân dân. Mối quan hệ giữa bác sĩ Cuba và nhân viên y tế Việt Nam trở thành một mô hình kiểu mẫu về sự hợp tác quốc tế, nơi sự khác biệt về ngôn ngữ và văn hóa bị xóa nhòa bởi mục tiêu chung là cứu người.
Ngọn lửa hợp tác giữa hai quốc gia tại đây chưa bao giờ tắt. Thực hiện ý nguyện của Chủ tịch Fidel Castro, từ tháng 4/2018 đến nay, theo thỏa thuận hợp tác giữa hai Bộ Y tế, bệnh viện đã tiếp tục mời các chuyên gia y tế hàng đầu Cuba sang làm việc tại các chuyên khoa như Tim mạch, Ung bướu, Nhi khoa, Nội tiêu hóa. Những bác sĩ như Giáo sư Jusús de los Santos Renó Céspedes, chuyên gia hàng đầu về ung bướu, đã coi Quảng Bình như quê hương thứ hai của mình.
Với trình độ chuyên môn cao và trái tim đầy yêu thương, các chuyên gia Cuba không chỉ trực tiếp cứu sống nhiều bệnh nhân mà còn tận tình truyền đạt kỹ thuật, giúp đội ngũ bác sĩ Việt Nam tự tin xử lý các ca bệnh phức tạp. Hình ảnh vị giáo sư tóc bạc trắng ân cần thăm khám cho bệnh nhân nghèo miền Trung trở thành minh chứng sống động nhất cho tinh thần "vì Việt Nam, Cuba sẵn sàng hiến dâng cả máu của mình".
Gìn giữ giá trị nhân văn và khát vọng vươn tầm cao mới
Từ quy mô ban đầu, đơn vị hiện đã phát triển thành Bệnh viện đa khoa hạng I trực thuộc Bộ Y tế với hơn 1.000 giường bệnh, 44 khoa phòng và đội ngũ gần 850 viên chức. Các chuyên khoa mũi nhọn như ngoại khoa, phụ sản, nhi khoa và hồi sức cấp cứu đạt được những thành tựu vượt bậc. Nhiều kỹ thuật khó như phẫu thuật ung thư thực quản, can thiệp tim mạch đã được triển khai thường quy.
Tuy nhiên, dù công nghệ có hiện đại đến đâu, cái tên Việt Nam - Cuba vẫn luôn nhắc nhở đội ngũ cán bộ y tế về nguồn gốc của tình nhân ái. Để tri ân người bạn lớn, khu tượng đài Fidel Castro khánh thành năm 2018 ngay trong khuôn viên đã trở thành địa chỉ đỏ để mỗi y bác sĩ và người bệnh luôn nhớ về tấm lòng của vị lãnh tụ kính yêu. Đặc biệt, vào dịp kỷ niệm 50 năm chuyến thăm của Fidel tới vùng giải phóng miền Nam, những lứa bác sĩ Cuba mới vẫn tiếp tục lên đường sang Đồng Hới, mang theo hơi thở của y tế hiện đại và trái tim nhiệt huyết của đất nước hòn đảo tự do.
Hành trình hơn 40 năm qua cho thấy bệnh viện không chỉ đứng vững trước thử thách của thời gian mà còn ngày càng lớn mạnh. Những hàng cây do chính tay các bạn Cuba trồng năm xưa giờ tỏa bóng mát che chở cho bệnh nhân. Giá trị của bệnh viện không chỉ nằm ở những con số thống kê mà nằm ở niềm tin yêu tuyệt đối của nhân dân.
Đối với người dân Quảng Bình, bệnh viện là biểu tượng của sự hồi sinh từ tro tàn đổ nát, bằng chứng cho thấy tình người có thể vượt qua mọi rào cản địa lý. Di sản Cuba để lại không chỉ là những khối nhà bằng bê tông cốt thép hay máy móc hiện đại, mà là di sản về tinh thần quốc tế vô sản và lòng nhân ái không biên giới. Bệnh viện đã, đang và sẽ luôn là "viên ngọc quý" trong quan hệ hai nước, nơi mà tình hữu nghị được hiện thực hóa qua từng hơi thở, từng nhịp đập của những bệnh nhân được cứu sống.
Bệnh viện Việt Nam - Cuba tại Đồng Hới chính là đóa hoa đẹp nhất trong vườn hoa hữu nghị của hai dân tộc. Nó là hiện thân của tầm nhìn xa trông rộng và trái tim nhân hậu của Fidel Castro, kết quả từ sức lao động sáng tạo và bền bỉ của nhân dân hai nước. Trải qua bao thăng trầm, bệnh viện vẫn thực hiện sứ mệnh cao cả là bảo vệ sự sống. Đó là di sản nhân ái vượt thời gian, một tượng đài bằng lòng biết ơn mà Việt Nam dành cho Cuba và ngược lại.
Khi nhắc đến Đồng Hới, người ta không chỉ nhớ đến một thành phố biển xinh đẹp, mà còn nhớ đến địa chỉ đỏ của tình quốc tế, nơi thủy chung, trong sáng của hai dân tộc đã hóa thân thành những hành động cứu người cụ thể, thiết thực và bền bỉ. Bệnh viện tiếp tục là ngọn hải đăng của lòng nhân ái, soi sáng con đường phát triển của y tế Quảng Bình và thắt chặt hơn nữa sợi dây tình cảm giữa hai quốc gia cách nhau nửa vòng trái đất nhưng luôn gần gũi trong trái tim./.
