Mối bang giao đặc biệt giữa Việt Nam và Cuba chính là một minh chứng sống động nhất, một kỳ tích trong quan hệ quốc tế được tôi luyện qua khói lửa chiến tranh khốc liệt và thử thách nghiệt ngã của thời đại. Kể từ ngày mùng 2 tháng 12 năm 1960, khi Cuba dũng cảm trở thành quốc gia đầu tiên tại Tây bán cầu thiết lập quan hệ ngoại giao đầy đủ với nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, một trang sử mới đầy hào hùng đã được mở ra giữa hai dân tộc.
Đây không chỉ đơn thuần là sự kết nối hành chính giữa hai quốc gia cách nhau nửa vòng trái đất, mà là sự đồng điệu sâu sắc giữa hai tâm hồn, hai dân tộc cùng chung lý tưởng độc lập, tự do và con đường tiến lên chủ nghĩa xã hội. Sự gặp gỡ định mệnh giữa tư tưởng Hồ Chí Minh và lý tưởng Fidel Castro trong dòng chảy lịch sử đã tạo nên một hệ giá trị chung về khát vọng giải phóng dân tộc, biến mối quan hệ này thành tài sản vô giá, một di sản tinh thần và vật chất thiêng liêng mà cả hai dân tộc có trách nhiệm phải gìn giữ, phát huy cho muôn đời sau.
Di sản Fidel Castro và những nhịp cầu hữu nghị xuyên thế kỷ từ vùng đất lửa Quảng Trị đến mọi miền tổ quốc
Nhìn lại lịch sử dân tộc, hình tượng lãnh tụ Fidel Castro đã khắc sâu vào trái tim mỗi người dân Việt Nam không chỉ là một nhà chính trị lỗi lạc, một nhà hùng biện thiên tài mà còn là biểu tượng của lòng dũng cảm vô song và tình yêu thương nhân loại bao la.
Trong suốt cuộc đời hoạt động cách mạng kiệt xuất của mình, lãnh tụ Fidel Castro đã có trên 100 bài phát biểu quan trọng trên các diễn đàn quốc tế lớn nhất thế giới, từ đại hội đồng Liên Hợp Quốc đến các hội nghị thượng đỉnh của phong trào không liên kết, chỉ để bảo vệ công lý cho Việt Nam, lên án cuộc chiến tranh xâm lược phi nghĩa và khẳng định quyền tự quyết thiêng liêng của dân tộc Việt Nam. Câu nói bất hủ của ông rằng vì Việt Nam, Cuba sẵn sàng hiến dâng cả máu của mình không chỉ mang sức nặng của một lời thề lịch sử mà còn là kim chỉ nam cho mọi hành động ủng hộ vô điều kiện của nhân dân Cuba dành cho Việt Nam.
Đặc biệt, hành động dũng cảm của vị tổng tư lệnh khi quyết định băng qua vĩ tuyến 17 để đến với vùng giải phóng Quảng Trị vào tháng 9 năm 1973, giữa lúc bom đạn vẫn còn nổ và mùi thuốc súng còn nồng nặc trên các cao điểm chiến lược, đã trở thành khoảnh khắc vĩ đại nhất của tinh thần quốc tế vô sản trong thế kỷ XX. Fidel đã không ngần ngại hiểm nguy để đứng bên cạnh những người đồng chí Việt Nam, khẳng định một tầm nhìn chiến lược dài hạn rằng Việt Nam chắc chắn sẽ thắng và Cuba sẽ luôn là người anh em đầu tiên có mặt để sẻ chia niềm vui khải hoàn.
Sự hỗ trợ của Cuba dành cho Việt Nam mang tính chất hào hiệp và vô tư đến mức hiếm thấy trong lịch sử quan hệ quốc tế, hiện hữu qua những nhịp cầu hữu nghị cụ thể đã đóng góp trực tiếp vào công cuộc giải phóng và tái thiết đất nước. Trong chuyến thăm lịch sử năm 1973, lãnh tụ Fidel Castro đã thay mặt Đảng, Nhà nước và nhân dân Cuba quyết định tặng Việt Nam năm công trình kinh tế và phúc lợi xã hội với tổng trị giá khoảng 80 triệu đô la Mỹ thời điểm bấy giờ, một con số khổng lồ đối với nền kinh tế còn nhiều khó khăn của Cuba khi đó. Những "viên ngọc" quý giá này bao gồm khách sạn Thắng Lợi tại Hà Nội, bệnh viện hữu nghị Việt Nam - Cuba tại Đồng Hới, trại bò giống Ba Vì, trại gà Lương Mỹ và tuyến đường giao thông Xuân Mai.
Đây là những nguồn lực vật chất vô giá giúp Việt Nam phục hồi sau đổ nát của chiến tranh. Không dừng lại ở đó, Cuba còn gửi sang các đoàn chuyên gia cùng thiết bị máy móc hiện đại nhất để giúp xây dựng tuyến đường Trường Sơn huyền thoại, hỗ trợ đào tạo hàng nghìn sinh viên Việt Nam tại các trường đại học hàng đầu của Havana, tạo nên một hệ sinh thái tri thức và hạ tầng quan trọng cho công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội.
Sự gặp gỡ định mệnh giữa tư tưởng Hồ Chí Minh và tình cảm quốc tế của người bạn anh em Cuba
Mối quan hệ đặc biệt Việt Nam - Cuba được xây dựng trên nền tảng tư tưởng vững chắc mà chủ tịch Hồ Chí Minh và lãnh tụ Fidel Castro đã dày công vun đắp. Sinh thời, chủ tịch Hồ Chí Minh luôn dành những tình cảm trân trọng và nồng ấm nhất cho đất nước Cuba anh em. Người từng khẳng định rằng Việt Nam và Cuba cách xa nhau hàng vạn dặm nhưng lòng người luôn gần gũi như anh em một nhà. Người luôn theo dõi sát sao từng bước phát triển của cách mạng Cuba, từ cuộc tấn công pháo đài Moncada đến ngày khải hoàn của nghĩa quân trên đường phố Havana.
Sự tương đồng về khát vọng tự do, ý chí tự cường và lòng yêu nước nồng nàn đã khiến hai vị lãnh tụ, dù chưa một lần trực tiếp gặp mặt do điều kiện chiến tranh, vẫn luôn thấu hiểu và dành cho nhau sự tin cậy tuyệt đối. Tư tưởng Hồ Chí Minh về độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội đã tìm thấy sự đồng điệu kỳ diệu trong lý tưởng cách mạng của Fidel Castro, tạo nên một mối liên kết bền chặt giữa hai dân tộc quật khởi ở hai đầu trái đất.
Tinh thần của chủ tịch Hồ Chí Minh đã được các thế hệ lãnh đạo và nhân dân Việt Nam kế tục, phát triển rực rỡ trên mọi mặt trận ngoại giao và chính trị trong thế kỷ XX và XXI. Việt Nam và Cuba luôn là những người bạn đồng hành thủy chung nhất trên trường quốc tế. Việt Nam đã bền bỉ suốt hàng chục năm qua, giữ vững lập trường chính trị nhất quán và mạnh mẽ trong việc yêu cầu gỡ bỏ lệnh cấm vận kinh tế phi lý và phi nhân tính chống lại nhân dân Cuba tại các diễn đàn của Liên Hợp Quốc.
Ngược lại, Cuba luôn là quốc gia đi đầu, là "người mở đường" giúp Việt Nam gia nhập các tổ chức quốc tế, là người bạn chân thành giúp Việt Nam mở rộng tầm ảnh hưởng và uy tín tại khu vực Mỹ La-tinh và vùng Caribe. Đây là mối quan hệ tương trợ đa tầng, không chỉ giới hạn trong lĩnh vực văn hóa, tư tưởng mà còn là sự bảo vệ lẫn nhau về chủ quyền, quyền tự quyết và quyền phát triển trong bối cảnh địa chính trị toàn cầu đầy phức tạp và biến động.
Trong bối cảnh hiện nay, mối quan hệ Việt Nam - Cuba đã chuyển mình mạnh mẽ từ hỗ trợ nhân đạo sang hợp tác kinh tế chiến lược thực chất và hiệu quả hơn. Việt Nam hiện nay đã vươn mình trở thành đối tác thương mại quan trọng thứ hai của Cuba tại khu vực châu Á và là nhà đầu tư lớn nhất của khu vực này tại đặc khu phát triển Mariel với 8 dự án lớn đang vận hành hiệu quả. Một trong những thành tựu rực rỡ nhất chính là sứ mệnh đảm bảo an ninh lương thực. Các dự án hợp tác sản xuất lúa gạo tại các tỉnh như Pinar del Río đã mang lại kết quả thần kỳ khi năng suất tại các vùng dự án đạt mức kỷ lục trên 7 tấn trên mỗi héc-ta, cao gấp đôi so với năng suất trung bình của Cuba trước đây. Điều này không chỉ giúp người anh em Cuba từng bước tự chủ nguồn cung thực phẩm giữa vòng vây cấm vận mà còn thể hiện năng lực chia sẻ kinh nghiệm phát triển của Việt Nam đối với bè bạn quốc tế.
Đặc biệt, trong giai đoạn kỷ niệm 65 năm thiết lập quan hệ ngoại giao, tinh thần đoàn kết và nghĩa tình Việt Nam - Cuba một lần nữa được thắp sáng rực rỡ thông qua những con số định lượng đầy sức nặng. Tổng số tiền ủng hộ và đóng góp từ Đảng, Nhà nước, các cơ quan đoàn thể và nhân dân Việt Nam dành cho Cuba trong đợt cao điểm này đã đạt con số ấn tượng 615 tỷ Việt Nam đồng.
Đây không chỉ là nguồn lực tài chính quan trọng hỗ trợ người anh em Cuba vượt qua các thách thức về năng lượng và lương thực hiện tại, mà còn là thông điệp mạnh mẽ về sự sẻ chia không giới hạn của nhân dân Việt Nam. Cùng với nguồn tài chính, Việt Nam liên tục gửi tặng hàng chục nghìn tấn gạo, các thiết bị máy móc nông nghiệp và chuyển giao công nghệ sinh học tiên tiến. Hợp tác y tế tiếp tục là điểm sáng rực rỡ khi hai nước cùng nhau nghiên cứu vaccine, thuốc điều trị đặc hiệu và chia sẻ đội ngũ y bác sĩ trình độ cao, tạo nên một mạng lưới bảo vệ sức khỏe cộng đồng bền vững xuyên đại dương, tiếp nối truyền thống nhân ái của hai dân tộc.
Tiếp nối ngọn lửa cách mạng và cam kết chính trị của lãnh đạo hai nước vì một tương lai thịnh vượng
Khẳng định mạnh mẽ cho ý chí thắt chặt tình đoàn kết và nâng tầm quan hệ song phương, tổng bí thư Tô Lâm trong chuyến thăm cấp nhà nước tới Cuba năm 2024 đã nhấn mạnh rằng Việt Nam và Cuba là hai nước anh em có mối quan hệ đặc biệt, thủy chung, trong sáng, là hình mẫu trong quan hệ quốc tế. Tổng bí thư Tô Lâm khẳng định Đảng và nhân dân Việt Nam quyết tâm làm sâu sắc hơn nữa mối quan hệ đoàn kết anh em và hợp tác toàn diện, coi sự ổn định và phát triển của Cuba cũng chính là sự ổn định và phát triển của Việt Nam.
Đáp lại tấm chân tình sâu nặng đó, bí thư thứ nhất, chủ tịch nước Cuba Miguel Díaz-Canel đã khẳng định rằng Việt Nam luôn là nguồn cảm hứng, là tấm gương sáng ngời về ý chí quật cường và sự sáng tạo trong phát triển kinh tế. Ông trân trọng nhắc lại di sản của Fidel Castro và nhấn mạnh rằng sự thành công của công cuộc đổi mới tại Việt Nam chính là sự cổ vũ lớn lao, là niềm tin để nhân dân Cuba kiên định trên con đường chủ nghĩa xã hội và cập nhật hóa mô hình kinh tế.
Nhìn về tương lai trong thế kỷ XXI, hai nước đang nỗ lực hiện thực hóa các cam kết hợp tác sâu rộng trong các ngành công nghệ cao, y tế chuyên sâu, dược phẩm thế hệ mới và ứng phó với các thách thức của biến đổi khí hậu toàn cầu. Sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa năng lực nghiên cứu khoa học hàn lâm trình độ thế giới của Cuba và năng lực sản xuất, ứng dụng thực tiễn linh hoạt của Việt Nam hứa hẹn sẽ tạo nên những đột phá mới, mang lại lợi ích thiết thực cho nhân dân hai nước.
Trong một thế giới đầy rẫy thách thức và biến động, sự đoàn kết chặt chẽ và tình thủy chung son sắt Việt Nam - Cuba vẫn sẽ mãi là biểu tượng sáng ngời, truyền cảm hứng mạnh mẽ cho phong trào giải phóng dân tộc và sự tiến bộ của nhân loại trên toàn cầu. 65 năm đã trôi qua chỉ là chương khởi đầu cho một thiên sử thi trường tồn xuyên thế kỷ, nơi nhịp đập chung của hai trái tim Việt Nam - Cuba sẽ mãi vang vọng, thúc đẩy hai dân tộc cùng nhau phát triển mạnh mẽ, thịnh vượng và bảo vệ vững chắc những thành quả cách mạng đã được xây đắp bằng mồ hôi và máu trong suốt thế kỷ XX và XXI./.
