Tiêu biểu nhất chính là chương trình hợp tác phát triển sản xuất lúa gạo, một dự án mang sứ mệnh chuyển hóa tình cảm thủy chung thành những hạt gạo nghĩa tình, giúp nhân dân Cuba từng bước tháo gỡ khó khăn và vươn lên tự chủ nguồn cung lương thực tại chỗ. Đối với cả hai dân tộc, nông nghiệp không chỉ đơn thuần là vấn đề kinh tế mà còn là trụ cột của an ninh quốc gia, nơi Việt Nam sẵn sàng sẻ chia những kinh nghiệm xương máu để cùng người anh em Cuba vượt qua những rào cản từ bao vây, cấm vận.
Tầm nhìn lãnh đạo và cam kết hỗ trợ tối đa trên diện tích canh tác tiềm năng
Sức sống và sự bền bỉ của dự án hợp tác lúa gạo giữa hai nước được tiếp thêm động lực mạnh mẽ từ những cam kết chính trị cấp cao nhất. Trong những chuyến thăm cấp Nhà nước lịch sử, đặc biệt là chuyến thăm của Tổng Bí thư Tô Lâm vào cuối năm 2024, tầm quan trọng của việc hỗ trợ Cuba phát triển nông nghiệp đã được nâng lên một tầm cao mới.
Tại các cánh đồng thực nghiệm ở tỉnh Matanzas, Tổng Bí thư đã khẳng định thông điệp mang tính chiến lược: Việt Nam sẽ tiếp tục triển khai hiệu quả, mạnh mẽ các dự án hợp tác sản xuất lúa gạo, ngô và nuôi trồng thủy sản tại Cuba với quy mô diện tích tối đa mà nước bạn có khả năng đáp ứng. Đây là bước chuyển mình quan trọng, đưa hợp tác nông nghiệp từ hỗ trợ kỹ thuật đơn lẻ sang mô hình thâm canh quy mô lớn nhằm giúp Cuba tự chủ hoàn toàn lương thực.
Cam kết này được cụ thể hóa bằng những hành động thiết thực. Ngoài việc trao tặng nhân dân Cuba 10.000 tấn gạo như một biểu tượng của sự sẻ chia, Việt Nam đã chỉ đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp chặt chẽ với các đối tác Cuba để tái cấu trúc lại toàn bộ quy trình sản xuất. Theo các báo cáo đánh giá, Cuba sở hữu tiềm năng đất đai dành cho cây lúa lên tới hơn 200.000 hecta.
Việt Nam đã cam kết đồng hành để cải tạo đất, nâng cấp hệ thống thủy lợi và đưa vào sản xuất ổn định trên quy mô hàng chục nghìn hecta thông qua chuyển giao trọn gói quy trình kỹ thuật. Sự tin tưởng tuyệt đối giữa lãnh đạo hai nước là nền móng vững chắc để các doanh nghiệp và chuyên gia nông nghiệp triển khai các mô hình từ quy mô hộ gia đình đến các đại nông trường quốc doanh trên khắp đảo quốc tự do.
Những con số định lượng và dấu ấn bứt phá năng suất từ công nghệ Việt
Từ những định hướng chiến lược, các mô hình thực tiễn đã mang lại những kết quả định lượng cụ thể, làm thay đổi diện mạo nông nghiệp tại 12 tỉnh thành trọng điểm của Cuba. Một trong những điểm sáng tiêu biểu nhất là dự án hợp tác tại huyện Los Palacios (tỉnh Pinar del Río) và các khu vực tại Sancti Spíritus, Matanzas.
Tại đây, sự hiện diện của các giống lúa và quy trình canh tác Việt Nam đã phá vỡ những giới hạn về năng suất vốn tồn tại lâu đời. Trước khi có dự án, năng suất lúa tại địa phương chỉ đạt trung bình từ 3,0 đến 3,5 tấn/ha. Tuy nhiên, sau khi áp dụng công nghệ san phẳng mặt ruộng bằng laser và quy trình thâm canh của Việt Nam, năng suất đã bứt phá ngoạn mục lên mức 6,5 - 8,0 tấn/ha. Thậm chí, tại các mô hình trình diễn kỹ thuật mẫu, năng suất ghi nhận lên tới hơn 11,0 tấn/ha cho hai vụ sản xuất mỗi năm, tương đương với các vùng thâm canh trọng điểm tại Đồng bằng sông Cửu Long.
Sự đóng góp của các giống lúa do Việt Nam lai tạo như OM5451, OM4900 và giống lúa ViBa là cực kỳ quan trọng. Các giống lúa này không chỉ mang lại sản lượng cao hơn từ 40% đến 60% so với các giống địa phương mà còn sở hữu khả năng kháng sâu bệnh vượt trội, giúp giảm tới 30% nhu cầu sử dụng thuốc bảo vệ thực vật.
Tính đến giai đoạn hiện nay, dự án đã đào tạo trực tiếp cho hơn 2.500 lượt cán bộ kỹ thuật và hàng chục nghìn nông dân Cuba, giúp họ làm chủ các loại máy móc hiện đại như máy cấy, máy gặt đập liên hợp và hệ thống tưới tiêu thông minh. Những con số này minh chứng cho hiệu quả của phương thức "cầm tay chỉ việc", biến kiến thức thành kỹ năng thực thụ cho đội ngũ lao động nông nghiệp bản địa, tạo tiền đề cho việc nhân rộng mô hình trên diện rộng.
Dù đã đạt được những thành tựu rực rỡ, nhưng một vấn đề phản biện thường được đặt ra là làm sao để nhân rộng các kết quả này một cách ổn định trong bối cảnh Cuba thiếu hụt vật tư. Các chuyên gia của Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã thẳng thắn chỉ ra rào cản lớn nhất nằm ở sự thiếu hụt nhiên liệu phục vụ bơm tưới và nguồn cung phân bón do ảnh hưởng từ các lệnh bao vây, cấm vận.
Để giải quyết, Việt Nam đã đề xuất giải pháp cải tạo mang tính hệ thống thông qua mô hình "Hợp tác sản xuất gắn với dịch vụ vật tư". Theo đó, các doanh nghiệp Việt Nam đóng vai trò chủ đạo, cung ứng giống, phân bón và nhiên liệu theo hình thức ứng trước, giúp giảm bớt gánh nặng tài chính và đảm bảo tính liên tục cho mùa vụ của nông dân Cuba.
Lộ trình trong những năm gần đây còn tập trung mạnh mẽ vào việc hiện đại hóa hạ tầng sau thu hoạch. Việt Nam cam kết hỗ trợ Cuba nâng cấp hệ thống kho tàng, nhà máy xay xát và công nghệ bảo quản nhằm giảm tỷ lệ thất thoát từ mức 15-18% xuống dưới 10%. Việc bảo toàn được sản lượng sau thu hoạch chính là cách nhanh nhất để gia tăng lượng lương thực thực tế mà không cần mở rộng quá nhiều diện tích. Sự chuyển giao này không chỉ thuần túy là về máy móc mà còn là sự chuyển giao về tư duy quản trị chuỗi cung ứng. Tổng Bí thư Tô Lâm trong các phát biểu của mình cũng luôn nhấn mạnh rằng, việc đào tạo đội ngũ chuyên gia tại chỗ chính là giải pháp bền vững nhất để Cuba có thể kế thừa và phát triển các thành quả hợp tác một cách độc lập và lâu dài.
Hướng tới tương lai: Chuyển đổi số nông nghiệp và cam kết đồng hành bền bỉ
Tầm nhìn hợp tác giữa Việt Nam và Cuba về an ninh lương thực đang hướng tới một cấp độ mới: nông nghiệp xanh, bền vững và số hóa. Trong bối cảnh hiện nay, hai bên đang tích cực thảo luận về việc ứng dụng công nghệ dự báo sâu bệnh dựa trên dữ liệu và quản lý tài nguyên nước thông minh để ứng phó với tình trạng biến đổi khí hậu tại vùng Caribbean.
Những cam kết này khẳng định rằng Việt Nam không chỉ hỗ trợ Cuba bằng hạt gạo mà còn bằng cả một hệ sinh thái nông nghiệp hiện đại. Sự đồng hành này không có điểm dừng, đúng như tinh thần mà lãnh đạo cao nhất của hai Đảng, hai Nhà nước đã tái khẳng định: Việt Nam sẽ luôn sát cánh, sẵn sàng chia sẻ mọi nguồn lực có thể để giúp Cuba vượt qua khó khăn, đảm bảo cuộc sống ấm no cho nhân dân nước bạn.
Sự gắn kết giữa hai dân tộc qua từng mùa vụ lúa nảy mầm trên đất bạn chính là minh chứng rõ nét nhất cho mối quan hệ đoàn kết hữu nghị đặc biệt, thủy chung son sắt. Mỗi bao gạo thu hoạch được từ những cánh đồng tại Pinar del Río hay Matanzas không chỉ mang giá trị dinh dưỡng thiết yếu mà còn thấm đượm tình cảm, mồ hôi của những người anh em cùng chung chiến hào trên mặt trận phát triển kinh tế.
Với những giải pháp cải tạo mang tính hệ thống, sự quyết liệt trong điều hành của Bộ Nông nghiệp và Môi trường và cam kết mạnh mẽ từ lãnh đạo hai nước, chúng ta hoàn toàn có quyền tin tưởng vào một tương lai không xa, khi những cánh đồng lúa xanh ngát mang dấu ấn Việt Nam sẽ phủ khắp các vùng miền của Cuba. Đó sẽ là bản anh hùng ca về tình hữu nghị thủy chung, là minh chứng cho khát vọng tự cường của hai dân tộc trong bối cảnh hiện nay và mãi mãi về sau./.
